AKCEPTUJĘ
  • Strona używa plików cookies, korzystanie z niej oznacza, że pliki te zostaną zamieszczone na Twoim urządzeniu. więcej »

Isaura. Historia przemocy

Niewolnica Isaura, reż. Martyna Majewska, Teatr Dramatyczny im. Szaniawskiego w Wałbrzychu
fot. Tobiasz Papuczys  

Jej sukcesu nikomu nie udało się powtórzyć. Kiedy pojawiała się czołówka, pustoszały ulice, a oglądalność sięgała 81 procent. Dziś, kiedy „brazylijski serial już nie cieszy jak kiedyś”, dramatopisarsko-reżyserski duet Agnieszki Wolny-Hamkało i Martyny Majewskiej mówi „sprawdzam” temu, co nas w Niewolnicy Isaurze kręciło i co – być może – wciąż nas w niej podnieca.

Kiedy w 1985 roku Telewizja Polska nadawała Niewolnicę Isaurę, obowiązywał mnie zakaz oglądania „filmów po Dzienniku”. I rodzice pozostali nieugięci, kiedy przekonywałam ich ze łzami w oczach, że przecież wszyscy w klasie – poza mną – te niedole cnoty wiernie śledzą. W szkole udawałam, że znam temat – kiedy akcja była już mocno zaawansowana, pomogła mi wydana w prestiżowej serii KIK książka Bernardo Guimarãesa, brazylijskiego abolicjonisty, na której rzecz całą oparto. Koniec końców problem rozwiązał jednak wyż demograficzny, którego jestem przedstawicielką – szkolna druga zmiana pozwalała czasem upolować nadawaną przed południem wersję dla niesłyszących. Tak udało mi się obejrzeć kluczowy odcinek, ten najgoręcej dyskutowany na przerwach („Widziałaś? Jak on ją biczował!”). Pamiętam uczucie zawodu – to o to cały ten zgiełk? O tę nadmiernie przeciągniętą scenę, w której wszystko, co jest jej sednem, pozostaje w ukryciu?

I właśnie o to sedno zadają pytanie Martyna Majewska i Agnieszka Wolny-Hamkało w wałbrzyskiej Isaurze, teatralnym serialu, który wydaje się epilogiem teatralnych sezonów Szaniawskiego sprzed ponad dekady, kiedy to kolejni reżyserzy mierzyli się z popkulturowymi mitami: czterech pancernych, Jamesa Bonda, Winnetou czy Ani z Zielonego Wzgórza.

Majewska i Wolny-Hamkało poddają tu badaniom kolejny fenomen, pierwszą wyemitowaną w Polsce telenowelę. Sięgając po Isaurę, pytają, dlaczego brazylijski serial tak łatwo otumanił polską publiczność u schyłku PRL-u? Dlaczego, wychowani na klasyce kina i niezłych polskich czy czechosłowackich serialach, ulegliśmy bez reszty wątpliwemu urokowi serii, której fabuła ciągnęła się jak guma Donald, a klasa realizacji dorównywała umiejętnościom przeciętnego polskiego wuja, który doskonalił obsługę kamery wideo na weselnych czy komunijnych przyjęciach?

Odpowiedź jest prosta i twórczynie dochodzą do niej stosunkowo szybko. Otóż chodzi o to, co ukryte, ale co emanuje z każdej niemal sceny – o seks, o pożądanie, o fantazje, w których brutalność spotyka się z uległością, grzech z niewinnością, a platoniczne uczucie z przemocą i gwałtem. Niewolnica Isaura pozwalała to wszystko przeżywać w bezpieczny sposób – Isaurę oglądamy wciąż w sukniach, którymi zamiata podłogi hacjendy, w kategorii „momenty były?” mieszczą się jedynie pocałunki, a nagość kończy się na granicy dekoltu. Jak to się stało – pytają Majewska i Wolny-Hamkało – że zniewolony naród, który nie śnił nawet, że za cztery lata Joanna Szczepkowska wypowie z ekranu telewizora magiczne słowa: „Proszę państwa, 4 czerwca 1989 roku skończył się w Polsce komunizm”, odnajdywał w ucukrowanym i perwersyjnym obrazie zniewolenia dreszczyk perwersji?

Perwersji podszytej kłamstwem – trzeba dodać. Paradoks sytuacji polegał także na tym, że zbiorowa ekstaza wywołana obrazem prześladowania tytułowej niewolnicy została wywołana przez opowieść, której bohaterka – co jest wielokrotnie podkreślane – ma nieomal białą skórę, co wraz z informacjami o jej inteligencji i wykształceniu, ma dowodzić absurdu jej zniewolenia. Oto popkulturowym symbolem niewolnictwa stała się nie jedna z rzeszy czarnoskórych wyrobnic na plantacjach bawełny, kobiet często podlegających bezwzględnemu seksualnemu wyzyskowi, ale „prawie biała” Isaura, której mimo wielu pułapek udaje się donieść do ołtarza nienaruszony wianek!

Ten rasistowski wątek jest stosunkowo najmniej wyeksponowany w wałbrzyskim spektaklu. Wolny-Hamkało i Majewska przerzucają pytanie o niewolnictwo we współczesność. Dlatego w ich inscenizacji opowieść o Isaurze jest zmiksowana między innymi z zapętloną sceną pod prysznicem z American Psycho, której towarzyszy pytanie: „dlaczego twoja ulubiona scena erotyczna jest właściwie sceną gwałtu?”. Widzimy też Britney Spears, jeszcze jako młodziutką wokalistkę, ale kontekst jej obecności w tym przedstawieniu jest oczywisty – to jej walka o wyzwolenie spod ojcowskiej kurateli. Oglądamy wreszcie Pamelę Anderson, zamkniętą w popkulturowej roli, w jakiej ją obsadzono na wieczność – symbolu seksu.

Wałbrzyska Niewolnica Isaura rewiduje kolejne wątki związane z serialem. I daje prztyczka w nos tym, którzy spodziewają się uteatralizowanej wersji melodramatu lub beki z mocno już przykurzonej brazylijskiej telenoweli. Bo tej historii nie da się po raz kolejny opowiedzieć „po bożemu”. Nie jest też już materiałem na kabaret. I cały szkopuł w tym, że właściwie nie wiadomo, jak ją potraktować.

Jesteśmy zatem na Scenie Kameralnej Szaniawskiego, dokąd trafiamy po upadku dawnych, wielkich narracji i po epoce postmodernizmu, który wywracał je na nice, zachęcając nas wszystkich do zabawy w żonglerkę klockami, z których zostały precyzyjnie ułożone. Na scenie mamy czterech aktorów, spośród których jeden zagra Isaurę, i jedną aktorkę – będzie wieloma kobietami. Aktorzy improwizują tu na bazie scen z serialu czy może raczej na bazie emocji, tych pojawiających się, kiedy przesuwamy się coraz bliżej granic, za którymi tracimy nad sobą kontrolę. Ireneusz Mosio, który w spektaklu wciela się w Isaurę, występuje w wałbrzyskim Szaniawskim gościnnie – jest nowy w tym kameralnym, w większości męskim zespole, przez co łatwiej wpasowuje się w tę talię, w której przypadła mu karta osoby podlegającej manipulacjom. Karta kobiety bez ego, doskonałej w stawianiu biernego oporu, ale też karta niemęskiego mężczyzny, ostentacyjnie pięknego, obnoszącego się ze swoją urodą, który staje się wyzwalaczem przemocy. Wreszcie, w roli Isaury można znaleźć echa Gombrowiczowskiej Iwony – tego wymykającego się definicji bytu, który wprowadza niepokój i dezorientację, swoją niewytłumaczalną, upartą biernością prowokując otoczenie do agresji.

Wolny-Hamkało z Majewską budują tu piętrową konstrukcję – spektakl o serialu jest tu także spektaklem o tym, jak powstaje przedstawienie, teatrem w teatrze i polem obserwacji, jak przemocowe mechanizmy przenoszą się ze świata fabuły na relacje w zespole. I jak ten styk brutalności i pożądania staje się wirusem infekującym wszystkich, którzy się z nim zetkną.

Przestrzeń między grubym żartem a naruszeniem jest cieniusieńka, a twórcy subtelnie punktują momenty, w których uruchamiają się przemocowe mechanizmy w relacji między Isaurą (Mosio) a resztą męskiej obsady z Wojciechem Świeściakiem jako Leonciem na czele.

Zresztą, czy tylko męskiej? Zastanawiająca jest tu figura kobiety – Angelika Cegielska koncertowo gra tu na przemian rzężącą na łożu śmierci matkę i pierwszą naiwną Malwinę w seledynowej sukni, i aktorkę grającą w Isaurze. I ze swojej kobiecej perspektywy udziela scenicznej niewolnicy podszytych poczuciem wyższości rad: „I nie przesadzaj z tym zezem” – kończy swój wywód. Trudno nie zauważyć, że coś tu poszło nie tak, że oto – ups – feministyczna, z definicji przecież równościowa narracja ustanowiła hierarchię, w której zepchnięto na niższe stopnie tych, którzy zaledwie aspirują do roli kobiety.

Na tym, co pulsuje pod spodem, nie wyczerpuje się na szczęście urok tego spektaklu, w którym jest też sporo poczucia humoru i autodystansu. I odrobina krzywego zwierciadła odbijającego świat serialu, ale przede wszystkim teatralną rzeczywistość, w której każdy walczy o swój kawałek przestrzeni i o mięso swojej postaci. Przy czym z góry wiadomo, że pełnokrwisty Leoncio będzie tu bardziej kaloryczny od nieco anemicznego abolicjonisty Alvara. Że Isaura, nawet milcząc, zagarnie dla siebie pierwszy plan w większym stopniu niż Malwina.

Jest tu serialowe zapętlenie (gwarantuję, że muzyczny podkład z wracającej jak refren czołówki zostanie z Wami na dłużej), szczypta (jak dla mnie, zbyt solidna) rysujących kontekst wykładów, sprawiających, że momentami spektakl skręca w stronę eseju, ale przede wszystkim frajda z powrotu do opowieści, która towarzyszyła nam wszystkim przed laty. W tej teatralnej konfrontacji nie ma jednak nic z samotniczego wieczoru z monotonnym tasiemcem. Nie da się przecież wejść po raz drugi do tej samej wody, logiczne więc, że zamiast spokojnego prądu, w zatoce Isaury znajdziemy splątany wir.

Już po premierze wałbrzyskiej Niewolnicy Lucelia Santos, legendarna odtwórczyni roli Isaury, została ministrą kultury w rządzie Luli da Silvy. Można powiedzieć, że rzeczywistość przekroczyła teatr, bo czy można wyobrazić sobie bardziej spektakularną ucieczkę od wizerunku kobiety zniewolonej i biernie oczekującej na wyzwolenie?

18-11-2022

Teatr Dramatyczny im. Szaniawskiego w Wałbrzychu
Niewolnica Isaura
tekst: Agnieszka Wolny-Hamkało, Martyna Majewska
reżyseria: Martyna Majewska
scenografia i kostiumy: Krystian Szymczak
muzyka: Dawid Majewski
choreografia: Madlen house of Revlon
wideo: Konrad Śniady
obsada: Angelika Cegielska, Mateusz Flis, Mikołaj Krzeszowiec, Ireneusz Mosio (gościnnie), Wojciech Świeściak
premiera:  28.10.2022

galeria zdjęć Niewolnicy Isaurze, reż. Martyna Majewska, Teatr Dramatyczny im. Szaniawskiego w Wałbrzychu Niewolnicy Isaurze, reż. Martyna Majewska, Teatr Dramatyczny im. Szaniawskiego w Wałbrzychu Niewolnicy Isaurze, reż. Martyna Majewska, Teatr Dramatyczny im. Szaniawskiego w Wałbrzychu Niewolnicy Isaurze, reż. Martyna Majewska, Teatr Dramatyczny im. Szaniawskiego w Wałbrzychu ZOBACZ WIĘCEJ
 

skomentuj

Aby potwierdzić, że nie jesteś robotem, wpisz wynik działania:
jeden razy osiem jako liczbę:
komentarze (25)
  • Użytkownik niezalogowany anderson
    anderson 2024-05-29   12:32:23
    Cytuj

    Extraordinary things you've generally imparted to us. Simply continue written work this sort of posts.The time which was squandered in going for educational cost now it can be utilized for studies.Thanks translation services fort lauderdale

  • Użytkownik niezalogowany seo
    seo 2024-05-27   23:47:05
    Cytuj

    Thank you because you have been willing to share information with us. Nice to read your article! I am looking forward to sharing your adventures and experiences.I have read all the comments and suggestions posted by the visitors for this article are very fine,We will wait for your next article so only.Thanks! Taekwondo Medals

  • Użytkownik niezalogowany Sophia Seo
    Sophia Seo 2024-05-25   15:09:43
    Cytuj

    This is just the information I am finding everywhere. Thanks for your blog, I just subscribe your blog. This is a nice blog.. Umrah Visa from Pakistan

  • Użytkownik niezalogowany teresa
    teresa 2024-05-24   06:55:26
    Cytuj

    I wanted to thank you for this great read!! I definitely enjoying every little bit of it I have you bookmarked to check out new stuff you post. download free vpn

  • Użytkownik niezalogowany richerson
    richerson 2024-05-16   21:20:55
    Cytuj

    The examples you provided add a real-world context to the concepts discussed. Thanks for making it relatable! PEBC

  • Użytkownik niezalogowany seo
    seo 2024-05-11   10:36:15
    Cytuj

    I havent any word to appreciate this post.....Really i am impressed from this post....the person who create this post it was a great human..thanks for shared this with us.this is really nice to read..informative post is very good to read..thanks a lot!Nice post! This is a very nice blog that I will definitively come back to more times this year! Awesome article, it was exceptionally helpful! I simply began in this and I'm becoming more acquainted with it better! Cheers, keep doing awesome!Interesting topic for a blog. I have been searching the Internet for fun and came upon your website. Deazaflavin Powder

  • Użytkownik niezalogowany seo
    seo 2024-04-24   11:16:18
    Cytuj

    Pretty good post. I just stumbled upon your blog and wanted to say that I have really enjoyed reading your blog posts. Any way I'll be subscribing to your feed and I hope you post again soon. Big thanks for the useful info.I haven’t any word to appreciate this post.....Really i am impressed from this post....the person who create this post it was a great human..thanks for shared this with us. 신림출장마사지

  • Użytkownik niezalogowany seo
    seo 2024-04-18   00:27:26
    Cytuj

    Very informative post! There is a lot of information here that can help any business get started with a successful social networking campaign.Yes i am totally agreed with this article and i just want say that this article is very nice and very informative article.I will make sure to be reading your blog more. You made a good point but I can't help but wonder, what about the other side? !!!!!!THANKS!!!!!! San Diego moving and storage

  • Użytkownik niezalogowany seo
    seo 2024-04-15   18:44:17
    Cytuj

    Thanks though.I admire this article for the well-researched content and excellent wording. I got so involved in this material that I couldn’t stop reading. I am impressed with your work and skill. Thank you so much. Trade 200 Reopro

  • Użytkownik niezalogowany williamseo
    williamseo 2024-04-06   17:23:06
    Cytuj

    This substance is just energizing and innovative. I have been settling on an institutional move and this has helped me with one angle. Squirrel Removal

  • Użytkownik niezalogowany williamseo
    williamseo 2024-04-06   17:13:01
    Cytuj

    You finished certain dependable focuses there. I completed a pursuit regarding the matter and discovered about all people will concur with your blog. Squirrel Removal

  • Użytkownik niezalogowany seo
    seo 2024-04-04   10:38:11
    Cytuj

    Very informative post! There is a lot of information here that can help any business get started with a successful social networking campaign.You make so many great points here that I read your article a couple of times. Your views are in accordance with my own for the most part. This is great content for your readers. bitcoin avage

  • Użytkownik niezalogowany seo
    seo 2024-03-29   00:19:34
    Cytuj

    You make so many great points here that I read your article a couple of times. Any way I'll be subscribing to your feed and I hope you post again soon. Big thanks for the useful info.Wow i can say that this is another great article as expected of this blog.Bookmarked this site.. dortmund gegen mainz

  • 2024-03-28   17:10:02
    Cytuj

    Gangaur Realtech is a professionally overseen association having some expertise in land administrations where coordinated administrations are given by experts to its customers looking for expanded an incentive by owning, involving or putting resources into land Pubg Name Generator

  • Użytkownik niezalogowany WilliamSEO
    WilliamSEO 2024-03-27   16:41:50
    Cytuj

    Gangaur Realtech is a professionally overseen association having some expertise in land administrations where coordinated administrations are given by experts to its customers looking for expanded an incentive by owning, involving or putting resources into land. osabus bus rental

  • Użytkownik niezalogowany WilliamSEO
    WilliamSEO 2024-03-27   16:24:46
    Cytuj

    I feel exceptionally appreciative that I read this. It is exceptionally useful and extremely useful and I extremely took in a great deal from it. 우리카지노

  • Użytkownik niezalogowany seo
    seo 2024-03-25   15:30:07
    Cytuj

    Hello, I have browsed most of your posts. This post is probably where I got the most useful information for my research. Thanks for posting, maybe we can see more on this. Are you aware of any other websites on this subject.I learn some new stuff from it too, thanks for sharing your information.Really a great addition. I have read this marvelous post. Thanks for sharing information about it. I really like that. Thanks so lot for your convene.Very good points you wrote here..Great stuff...I think you've made some truly interesting points.Keep up the good work. 창원출장

  • Użytkownik niezalogowany seoo
    seoo 2024-03-24   02:31:31
    Cytuj

    This is such a great resource that you are providing and you give it away for free. I love seeing blog that understand the value of providing a quality resource for free.Among the lots of comments on your articles. Thanks for sharing.I think this is an informative post and it is very useful and knowledgeable. therefore, I would like to thank you for the efforts you have made in writing this article. 백링크판매

  • Użytkownik niezalogowany seo
    seo 2024-03-21   01:49:57
    Cytuj

    Great job for publishing such a beneficial web site. Your web log isn’t only useful but it is additionally really creative too.I was surfing the Internet for information and came across your blog. I am impressed by the information you have on this blog. It shows how well you understand this subject. late university application

  • Użytkownik niezalogowany seoo
    seoo 2024-03-17   17:36:13
    Cytuj

    I know your expertise on this. I must say we should have an online discussion on this. Writing only comments will close the discussion straight away! And will restrict the benefits from this information.I can see that you are an expert at your field! I am launching a website soon, and your information will be very useful for me.. Thanks for all your help and wishing you all the success in your business.Great write-up, I am a big believer in commenting on blogs to inform the blog writers know that they’ve added something worthwhile to the world wide web!..I havent any word to appreciate this post.....Really i am impressed from this post....the person who create this post it was a great human..thanks for shared this with us. eintracht frankfurt gegen bayern

  • Użytkownik niezalogowany SAFETOTO
    SAFETOTO 2024-03-07   07:58:33
    Cytuj

    It's a game. Five dollars is free. Try it It's not an easy game ->-> 카지노사이트.com

  • Użytkownik niezalogowany Rank Xone
    Rank Xone 2024-03-05   06:55:03
    Cytuj

    For this situation you will start it is essential, it again creates a site a solid noteworthy web webpage: ฝากถอนไม่มีขั้นต่ํา

  • Użytkownik niezalogowany Rank Xone
    Rank Xone 2024-03-03   14:00:54
    Cytuj

    For this site, you will see our record, make sure to experience this information. https://8xbets.best/dang-ky-8xbet/

  • Użytkownik niezalogowany WilliamSEO
    WilliamSEO 2024-02-19   06:41:16
    Cytuj

    Cool you compose, the data is great and fascinating, I'll give you a connection to my site. สล็อตเว็บตรง แตกง่าย

  • 2024-02-05   14:12:07
    Cytuj

    Intriguing and fascinating data can be found on this theme here profile worth to see it. concierge doctor naples