AKCEPTUJĘ
  • Strona używa plików cookies, korzystanie z niej oznacza, że pliki te zostaną zamieszczone na Twoim urządzeniu. więcej »

Róża 1984. Wspomnienie

 

1984 to rok orwellowski. Niby zniesiono w Polsce stan wojenny, niby wszystko jest w porządku, ale wiadomo, że był bojkot, wiadomo, że władza to sługusy Moskwy i wiadomo, że pomiędzy ogromną większością osób tworzących a władzą jest przepaść.

O pewnych rzeczach nie mówi się głośno. Ci, którzy nawiązują zbyt bliski kontakt z reżimem, podlegają ostracyzmowi towarzyskiemu.

Jan Paweł Gawlik, uprzednio zarządzający Teatrem Telewizji, obejmuje Teatr Dramatyczny. Już to jest ryzykownym krokiem, bo obejmuje go po Gustawie Holoubku, czyli po kimś mądrym, legendarnym i kochanym.

Nic jednak nie jest czarno-białe. Zespół zostaje. Marek Kondrat, Janusz Gajos, Wojciech Pokora, Karol Strasburger, Krzysztof Orzechowski, Marian Glinka, Stanisław Gawlik, Lechosław Herz, Jan Janga-Tomaszewski – przyzwoici ludzie, świetni aktorzy, nadal na etatach.

Jan Paweł Gawlik przyjeżdża do mnie do Międzylesia pod Warszawą na motorze (niestety nie pamiętam marki) i składa ofertę: mogę zrobić, co zechcę, on się nie będzie wtrącał.

Jan Paweł Gawlik w Teatrze Telewizji zaakceptował mój debiut Ostatnie dni Bułhakowa, prosząc o wyrzucenie jednego zdania. Sztuka jest świetna, opowiada o ostatnich dniach życia Puszkina, nie ma w niej Puszkina, za to są ci „wszyscy dookoła” – arcydzieło literackie. Niestety Maskarada Iwaszkiewicza jest znacznie słabsza.

To jedno zdanie brzmi: „Azjatyckie mordy, a jedyne, co europejskie, to spodnie”. Zgodziłem się usunąć to zdanie, prośba miała miejsce na korytarzu, jakoś tak konspiracyjnie: A co tam… Całość i tak opisuje okrucieństwo imperium zła wobec artystów.

Jan Paweł też ma legendę – tworzył Teatr Stary, kochał Swinarskiego i otworzył mu furtkę do Dziadów. Śmierć Swinarskiego przerwała Hamleta. Jan Paweł pakuje się w Teatr Rzeczypospolitej, ale zasadniczo to przyzwoity człowiek. Na jego Twarzach teatru uczyłem się analizy umiejętności aktorskich, sam napisał niezły dramat Egzamin. Poza tym – nie wiem skąd, bo nie od niego – wiem, że to żołnierz okręgu lwowskiego AK.

Wymyślam Różę Żeromskiego. W Akademii Teatralnej wpadł mi do ręki egzemplarz, na którym są jakieś uwagi ołówkiem, podejrzewam, że Perzanowskiej albo Jaracza. Utwór bardzo długi, panpoetycki, scen co niemiara, ale da się wykroić to, o co chodzi, czyli opowieść o tym, że Czarowic (Karol Strasburger) nie wie, co robić po upadku powstania. I jeszcze sceny przesłuchań, salon warszawski, utrata ukochanej, zdrajca i bohater, a potem ich synowie… Da się wykroić dramat na dziś, to znaczy na ponury rok 1984.

Zaczynamy próby. Wciąż upraszczamy, bo jednak zdanie: „Naród twój jak białopienna brzoza …” i dalej duża złożona wielopiętrowa metafora, z której wynika tylko, że naród jest wytrwały i czysty, w słuchaniu brzmi za ozdobnie.

Są też jednak perły. Sceny przesłuchań. Janusz Gajos w dublurze z Wojciechem Pokorą grają oficera carskiego. Janusz się zwalnia, bo ma jakiś film, ale Wojtek Pokora oddaje cały talent, żeby stworzyć wieloznaczny i przewrotny portret sługusa reżimu – Naczelnika.

Janek Tomaszewski gra robotnika – Osta. Jest chudy, bezbronny i hardy.
Na oczach Czarowica biją Osta.

„Naczelnik: (do Czarowica) To na pańską cześć, panie inspiratorze do czynów rewolucyjnych. Porządek stary już się wali? No to ja go podtrzymam.
Ost: Choćbyście bili, zabili, wytrzymam. Przez polską mowę… Proszę. Syna mam, chłopaka małego, Michałka… Żeby zaś na szpicla nie wyszedł!
Czarowic: Żołnierze! Macie w ręku broń. Jesteście sługami ojczyzny. Świadczę przed wami: bezbronnego człowieka bili tutaj bez dowodu winy! Czy zniesiecie, aby ci cywilni tchórze, zdrajcy swego narodu, was używali do posług?”

Pasowało jak ulał.
Krzysztof Orzechowski – Bożyszcze.
Marek Kondrat – Anzelm.

Bożyszcze to jakby przedstawiciel Zachodu, jakiś politolog, który wierzy, że Polska odzyska niepodległość, a nazwiska bohaterów, męczenników walki z caratem, będą w tej niepodległej Polsce czczone i szanowane. „Nigdy tego nie będzie. Wiecznie tu będzie kaźń, wiecznie tu będzie żandarm pluł w ślepie walecznych polskich wariatów i zawsze tu pod szubienicą będzie defilował sołdat moskiewski” – odpowiada zdrajca Anzelm, który zdradził – jak twierdzi – dla dobra swojego syna.

„Bożyszcze: Gdybyś miał zdolność widzenia dalekich lat świata, ujrzałbyś jak w ciągu jednej nocy budzi się ze snu duch narodu.
Anzelm: Ten naród nie ma ducha. Nabrałem głębokiej pogardy dla tego plemienia tchórzów, niewolników, karierowiczów i obłudnych deklamatorów. Śmieszna polska nędzo!”

A potem sobie rozmawiają Naczelnik z Czarowicem:

„Czarowic: Pan i panu podobni zadaliście panowaniu w mojej ojczyźnie rany szarpane. Poprzetrącaliście mu kości. Już nie wyżyje, dzięki wam, Rosja w Polsce! Skona tu, na tej podłodze we krwi Osta, którą ja w chustkę zgarnąłem. Patrz pan: czerwona róża.
Naczelnik: Tak pan sądzisz?
Czarowic: Nie zmyjesz pan ze szmat i z duszy polskiego chłopa i robotnika krwi, którą tu wylewasz. Wasza szubienica pracuje dla niepodległej Polski!
Naczelnik: Lud polski jest w naszych rękach.
Czarowic: Przyszła do niego polska inteligencja ze stowarzyszeniami, z organizacją. Wyście to wszystko po barbarzyńsku z bezdenną głupotą zdusili”.

Stanisław Gawlik grał dziennikarza, publicystę Ślaza, sprzedajnego sługusa, uzasadniającego logicznie wszystko, co robił rząd, a studenci komentowali: „Czy on może na serio zechce dyskutować na temat, jak to logika odzyskuje swoje prawa?”

Kiedy Marek Kondrat mówił monolog o nonsensownych ofiarach, przerywany refrenem „Śmieszna polska nędzo”, drżało powietrze.

Kiedy Karol Strasburger mówił: „Naród jest tym, co w zbiorowiskach ludzi na globie jest najbardziej istotnego, najściślej prawdziwego”, zrywały się nerwowe oklaski.

Przedstawienie nie kończyło się jak tekst Żeromskiego.

Jest w Róży scena, gdy syn zdrajcy i syn bohatera rozmawiają z Czarowicem, jak odkupić świat. A potem usiłują grać na skrzypcach w duecie, ale im to nie wychodzi. Uznaliśmy, że to będzie właściwe zakończenie.

Rozmowy na temat szybko i sprawnie przygotowanego spektaklu zaczęły się w urzędzie miasta. Wyraźnie zakłopotany Jan Paweł zapakował mnie do samochodu i zawiózł do urzędu, gdzie pewien miły pan powiedział: „Popracujemy!”, i zaczął zielonym długopisem zaznaczać kwestie jego zdaniem niewłaściwe. Te ważniejsze właśnie przytoczyłem, ale tych zaznaczeń było znacznie więcej niż przytoczonych cytatów. Najbardziej ucieszył mnie zakreślony drobnymi kreseczkami tekst „do dyskusji”: „Niech żyje Polska niepodległa!”

Nie stawiałem się. Powiedziałem, że spróbuję coś poskracać ale moskiewski sołdat pod szubienicą (jako przedstawiciel caratu naturalnie) jest raczej nie do usunięcia.

A potem jacyś mroczni, słabo zidentyfikowani panowie przyszli na próbę i było już wiadomo, że sztuka nie pójdzie.

Daliśmy zamkniętą próbę generalną, o której w swoich Dziennikach pisze Herling-Grudziński (dowiedział się o tym zdarzeniu od Agnieszki Osieckiej, która była i – jak mi powiedziała – przeżyła je mocno). I sprawa przeszła do niebytu.

Ta zamknięta próba generalna to prawdopodobnie najważniejsze wydarzenie teatralne w moim życiu. Pamiętam gratulującego, bardzo wzruszonego Jerzego Koeniga, pamiętam emocje, jakie towarzyszyły nam wszystkim. Sala była nabita, a duża sala Teatru Dramatycznego gromadzi wiele osób. Gdyby dali nam zagrać ze trzy razy – mogła być rewolucja.

Nie wiem, czy zachowały się jakieś zdjęcia ze spektaklu. Sam z niejakim trudem odnajduję w swoich papierach egzemplarz z zielonymi kreseczkami, przekreśleniami i znakami zapytania.

A cała sprawa wróciła do mnie teraz, w chwili wybuchu wojny Rosja-Ukraina dzięki temu mądremu zdaniu Żeromskiego: „Dzięki wam już nie wyżyje Rosja w Polsce!”
 
Miejmy nadzieję, że w Ukrainie również.

18-03-2022

skomentuj

Aby potwierdzić, że nie jesteś robotem, wpisz wynik działania:
trzy plus dziesięć jako liczbę:
komentarze (29)
  • Użytkownik niezalogowany David
    David 2024-05-08   12:02:21
    Cytuj

    Explore non-Gamblock casinos for a variety of gaming options. https://finance.yahoo.com/news/best-casinos-not-gamstop-ranked-150500420.html

  • Użytkownik niezalogowany Rank Xone
    Rank Xone 2024-04-05   11:14:05
    Cytuj

    Hallo guys, selamat datang di situs OKEPLAY777, pernahkah anda mendengar atau sudah bermain disini ?, Mari kita bahas sedikit tentang kelebihan situs slot online ini, sebagai situs slot gacor hari ini yang menggunakan slot server thailand terbaru gampang menang dengan winrate tertinggi di bandingkan situs lain, bermain di OKEPLAY777 memiliki experience yang berbeda pada saat mendapatkan kemenangan sensasional hanya dengan modal deposit slot dana Rp.15,000 dan menang berapapun di bayar tanpa potongan.

  • Użytkownik niezalogowany williamseo
    williamseo 2024-04-03   18:02:17
    Cytuj

    Just unadulterated magnificence from you here. I have never expected something not as much as this from you and you have not baffled me by any extend of the creative energy. I accept you will keep the quality work going on. tourist bus rental europe

  • Użytkownik niezalogowany WilliamSEO
    WilliamSEO 2024-03-24   12:20:06
    Cytuj

    I just need to disclose to you that I am new to weblog and unquestionably enjoyed this blog website. Likely I'm going to bookmark your blog . You completely have magnificent stories. Cheers for imparting to us your blog. Magic Thunderbolt

  • Użytkownik niezalogowany Rank Xone
    Rank Xone 2024-03-05   06:54:01
    Cytuj

    It is somewhat great, by and by look at the information with this handle. ฝากถอนไม่มีขั้นต่ำ ระบบออโต้

  • Użytkownik niezalogowany Rank Xone
    Rank Xone 2024-03-05   06:54:01
    Cytuj

    It is somewhat great, by and by look at the information with this handle. ฝากถอนไม่มีขั้นต่ำ ระบบออโต้

  • Użytkownik niezalogowany Rank Xone
    Rank Xone 2024-02-24   15:48:27
    Cytuj

    Online casinos have truly democratized gambling. Anyone, anywhere, can experience the excitement and thrill of casino games without any barriers. 프리카지노 쿠폰

  • 2024-02-03   14:57:50
    Cytuj

    I likewise composed an article on a comparative subject will discover it at compose what you think. concierge doctor

  • Użytkownik niezalogowany willamSEO
    willamSEO 2024-01-29   10:31:39
    Cytuj

    Incredible data! I as of late went over your blog and have been perusing along. I figured I would leave my first remark. I don't recognize what to state with the exception of that I have. photo booth chicago

  • Użytkownik niezalogowany WilliamSEO
    WilliamSEO 2024-01-18   14:38:27
    Cytuj

    I went onto your blog while centering just marginally submits. Decent procedure for next, I will be bookmarking without a moment's delay grab your entire ascents... 스포츠토토

  • Użytkownik niezalogowany jsimit seo
    jsimit seo 2024-01-13   11:01:22
    Cytuj

    Here you will realize what is vital, it gives you a connection to an intriguing site page: 대구블로그

  • Użytkownik niezalogowany WilliamSEO
    WilliamSEO 2024-01-13   09:11:22
    Cytuj

    Gee… I translate writes on a similar to issue, be that as it may I never went by your blog. I added it to populars additionally i'll be your reliable preliminary. 레플리카도매

  • Użytkownik niezalogowany jsimit seo
    jsimit seo 2024-01-11   16:21:23
    Cytuj

    Your writings regarding this matter are right, perceive how I composed this site is extremely great. ป๊อกเด้ง ออนไลน์

  • Użytkownik niezalogowany WilliamSEO
    WilliamSEO 2024-01-11   12:47:19
    Cytuj

    Intriguing and fascinating data can be found on this theme here profile worth to see it. 먹튀검증

  • Użytkownik niezalogowany jsimit seo
    jsimit seo 2024-01-11   08:08:36
    Cytuj

    Astounding, this is awesome as you need to take in more, I welcome to This is my page. เกมสล็อตโรม่า

  • Użytkownik niezalogowany WilliamSEO
    WilliamSEO 2024-01-09   10:58:07
    Cytuj

    Recognizes for paper such an advantageous creation, I lurched adjacent to your blog other than decode a restricted report. I need your system of engraving... 더킹플러스

  • Użytkownik niezalogowany WilliamSEO
    WilliamSEO 2024-01-04   06:42:50
    Cytuj

    A debt of gratitude is in order for composing such a decent article, I staggered onto your blog and read a couple of post. I like your style of composing... photo booth chica

  • Użytkownik niezalogowany WilliamSEO
    WilliamSEO 2024-01-03   15:55:33
    Cytuj

    This substance is just energizing and innovative. I have been settling on an institutional move and this has helped me with one angle. Family Matching Outfits

  • Użytkownik niezalogowany jsimit seo
    jsimit seo 2024-01-01   11:06:25
    Cytuj

    You have lifted a basic offspring..Blesss for using..I would need to think about better most recent exchanges from this blog..preserve posting.. รวมสล็อตทุกค่าย

  • Użytkownik niezalogowany WilliamSEO
    WilliamSEO 2023-12-31   14:51:37
    Cytuj

    Recorded here you'll learn it is imperative, them offers the connection in an accommodating page: 파워볼88

  • Użytkownik niezalogowany jsimit seo
    jsimit seo 2023-12-29   13:47:03
    Cytuj

    Quality control is crucial to prevent slots from breaking too easily. เว็บสล็อตแตกง่าย

  • Użytkownik niezalogowany WilliamSEO
    WilliamSEO 2023-12-28   14:31:46
    Cytuj

    it's extremely cool blog. Connecting is exceptionally valuable thing.you have truly made a difference 먹튀검증사이트

  • Użytkownik niezalogowany WilliamSEO
    WilliamSEO 2023-12-26   14:04:48
    Cytuj

    This is exceptionally fascinating, yet it is important to tap on this connection: 메이저사이트

  • Użytkownik niezalogowany WilliamSEO
    WilliamSEO 2023-12-26   07:22:16
    Cytuj

    I truly welcome this superb post that you have accommodated us. I guarantee this would be advantageous for the majority of the general population. pasar 123 slot

  • Użytkownik niezalogowany jsimit seo
    jsimit seo 2023-12-21   11:30:33
    Cytuj

    It's like a slots wonderland! The biggest web slots are a true delight. สล็อตเว็บใหญ่ที่สุด

  • Użytkownik niezalogowany Ukrainka
    Ukrainka 2022-04-25   02:47:40
    Cytuj

    Dwa miesiące od napaści Rosji na Ukrainę minęły, a żaden z panów recenzentów ani słowem się nie zająknął. Wstyd!

  • Użytkownik niezalogowany stara polonistka
    stara polonistka 2022-03-22   04:47:03
    Cytuj

    „mój debiut – arcydzieło literackie” „drżało powietrze” „mogła być rewolucja” Boże. To jakaś nowa kategoria autorecenzji reżyserów widzę powstaje. Ja, taka stara, chyba coś przeoczyłam. Pozwólmy reżyserom recenzować własne sztuki – nikt łatwiej się nie skompromituje. To prawie tak dobre jak stolik Tadzia o dwa metry przesunięty.

  • Użytkownik niezalogowany nauczycielka
    nauczycielka 2022-03-22   04:41:19
    Cytuj

    3=

  • Użytkownik niezalogowany Rafał Węgrzyniak
    Rafał Węgrzyniak 2022-03-21   11:16:05
    Cytuj

    W związku z uwagami o zaskakujących zachowaniach w stanie wojennym Jana Pawła Gawlika i sugerowanych związkach z AK we Lwowie polecam Panu do lektury jego sylwetkę napisaną przez Jagodę Hernik Spalińską i opublikowaną niedawno w Krakowie w tomie "Fenomen Starego". Dowie się Pan jaka była prawdziwa tożsamość i biografia Gawlika, ale też w jakich okolicznościach odchodził ze Starego Teatru w Krakowie wyrzucany przez przewodniczącego "Solidarności" Jerzego Stuhra.