AKCEPTUJĘ
  • Strona używa plików cookies, korzystanie z niej oznacza, że pliki te zostaną zamieszczone na Twoim urządzeniu. więcej »

Awangarda mimo woli?

Doktor nauk humanistycznych, krytyk teatralny, dziennikarz. Absolwent Wydziału Wiedzy o Teatrze warszawskiej PWST. Autor książek: Teatry Warszawy 1939, Teatr Qui Pro Quo. Kochana stara buda, Teatry Warszawy 1944-45. Współpracował z czasopismami „Po prostu” i „Życiem”. Recenzent teatralny „Dziennika” i „Odry”. Współpracuje z Polskim Radiem, prowadząc audycje poświęcone współczesnemu życiu teatralnemu. Artysta fotografik.
A A A
Fot. Waldemar Lewandowski  

Widzów wchodzących do maleńkiej Sali Kameralnej płockiego teatru wita przed tym przedstawieniem przedmiot niezwykły. Niezwykły stał się w naszych czasach, jeszcze trzy dekady temu był „oczywistą oczywistością”.

Maciupeńką scenkę oddziela bowiem od niewielkiej widowni prawdziwa kurtyna. Jest taka jak powinna być, pluszowa, w kolorze bordo. Chyba nowiutka, plusz połyskuje tajemniczo w świetle kinkietów umieszczonych na bocznych ścianach tego teatrzyku. Prawdziwa kurtyna, niegdyś niezbywalny element wyposażenia każdej sceny, jeden z materialnych składników teatralnego wieczoru, magiczna granica oddzielająca rzeczywistość codziennego dnia od rzeczywistości tworzonej na dwie godziny, na ten czas bardziej rzeczywistej od zostawionej za drzwiami teatru. 

W płockim przedstawieniu kurtyna odzyskuje swoje znaczenie. Rozsuwa się i zasuwa majestatycznie, czasem sunie szparko i płynnie, czasem porusza się nerwowymi skokami, szarpana krótkimi ruchami rąk. Można uchylić jej rąbka przez powstałą szparę, przyglądając się widowni. Bo to kurtyna tradycyjna, żadna elektryczna „z trzema prędkościami”, o których mówi się w czasie tego nieco ponadgodzinnego monodramu.

Monodram… Nieodżałowany Jerzy Koenig mawiał, że to najgorsza teatralna forma, jeszcze gorsza w wykonaniu… tu jednak zmilczmy, by w dobie politycznej poprawności nie być posądzonym o seksizm. Dość powiedzieć, że to Koenigowe spostrzeżenie zbyt często znajduje pełne potwierdzenie w rzeczywistości. Okazuje się, że jednak nie zawsze. Monodram Dzisiaj ani Hamleta pióra Rainera Lewandowskiego, przetłumaczony i zagrany przez Zbigniewa Cieślara, jest miłym odstępstwem od tej reguły.

Cieślar należy do aktorskiego pokolenia wychowanego jeszcze w kulcie scenicznej mowy. Fabuła prosta, temat właściwie zgrany i eksploatowany przez teatr w różnych wariantach. Nieudana artystyczna kariera, życie osobiste leżące w gruzach, wspomnienia krótkich chwil dawno minionej chwały, czyli jednej albo dwóch wzmianek w branżowym piśmie – kilka dekad temu. Degradacja do roli kurtyniarza, przekonywanie słuchaczy, a nade wszystko siebie, że poruszanie tą kurtyną może być teatralną kreacją równą… no, niemal równą roli Hamleta zagranej w teatrach w środowiskowej hierarchii plasujących się wśród tych „drugiej kolejności odśnieżania”. Kto pamięta Feuerbacha czy Bruscona – toutes proportions gardées – w bohaterze monodramu Lewandowskiego zapewne rozpozna ich mlecznego brata. Z tą wszakże różnicą, że postaci Dorsta i Bernharda kaskadami niekończącego się monologu dążyły do zapanowania nad światem, ich monstrualnie rozdęte ego i śmieszyło, i przerażało. Bohater Lewandowskiego – także dzięki interpretacji Cieślara – przecie dzielący ich los, jest ich przeciwieństwem. Z tym losem się pogodził, już nie walczy. Pozostały mu tylko wspomnienia, zabawa scenicznymi rekwizytami: czaszką Yoricka, floretami, kilka wypadów towarzyszących scenicznemu fechtunkowi, kilka scenicznych grepsów służących pokazaniu człowieka w strachu, człowieka pokornego, osłaniającego głowę przed padającym deszczem, pokazy, jak się „normalnie” chodzi po scenie. A to wszystko groteskowo wyolbrzymione, staczające się w coś, co określa się czasem „prowincjonalną szmirą” (i broń Boże nie mam tu na myśli prowincji jako miejsca na mapie, ale pewien stan umysłu – dobrze znany także z wielkich kulturalnych centrów!). Do tego oczywiście demonstrowanie obsługi kurtyny. A wszystko po to, by wykorzystać szansę pokazania publiczności przybyłej na odwołane w ostatniej chwili przedstawienie Hamleta, że nie jest się gorszym artystą od tych, co tego wieczoru mieli wystąpić na scenie, po raz może ostatni udowodnić im i znów: przede wszystkim sobie, że to nie brak talentu i niedostatek fachu, ale zły los sprawił, że przypadła człowiekowi ta ostatnia życiowa rola – tego, co w teatrze pociąga za sznurki – ale już tylko kurtyny.

Zbigniew Cieślar, który rolę nieszczęsnej ofiary teatralnego losu wybrał dla siebie, dokonał świetnie „leżącego w munsztuku” przekładu z niemieckiego. Kilka razy prawdziwie wzrusza. I nie tylko wtedy, gdy – o co w miarę łatwo – porzucając naddatek szmiry, gra już całkiem serio scenę Ofelii i Hamleta, czy wtedy gdy w ogromnym wewnętrznym skupieniu, bez cienia histerii opowiada o najtragiczniejszych chwilach swojego życia, złamanej karierze, krachu zawodowych nadziei i osobistego szczęścia. Wzrusza i wtedy, gdy tak usilnie pokazuje nam wszystkie swoje niegdysiejsze sceniczne chwyty, które kiedyś w Grudziądzu czy Poznaniu (tam bowiem tłumacz przenosi życie bohatera monodramu) przynosiły mu powodzenie zdyskontowane wzmianką w artykule, co pojawił się w „Scenie” bodaj w roku 1975. Postaci stworzonej przez Cieślara nie współczuje się, to byłoby za proste i tanie. Lepsze określenie – to współodczuwanie, jakaś sympatia dla człowieka, który straciwszy wszystko, zachował miłość do teatru, choć teatr uczuciem mu nie odpłacił.

Cieślar należy do aktorskiego pokolenia wychowanego jeszcze w kulcie scenicznej mowy. Mówi zatem znakomicie, uznanie budzi dawno już zarzucona – na podobieństwo owej teatralnej kurtyny – umiejętność posługiwania się scenicznym szeptem, pantomimy – czyli to, co nazywa się po prostu aktorskim warsztatem. Warto tylko uspokoić czasem gestykulację, zbyt ilustracyjne posługiwanie się rękami. Nieco mniej tego scenicznego „wiatru” – i rola nabierze jeszcze większej szlachetności.

Co zaś do samej „roli” jako pojęcia teatralnego – signum temporis. Obecny na premierze autor, gdy zapadła już druga po Cieślarze bohaterka przedstawienia, czyli kurtyna – otóż autor wyraził zdumienie, że po ponoć stu obejrzanych do tej pory realizacjach swojego tekstu, w Płocku zobaczył prawdziwe przedstawienie teatralne. Nie dość, że z (minimalną) scenografią i (średnio fortunną) muzyką – to (i to ponoć zdumiało go najbardziej) jeszcze w dodatku z prawdziwą postacią stworzoną – po Schillerowsku mówiąc – „na planie tekstu”, z wewnętrznym życiem, indywidualnymi cechami psychofizycznymi. Innymi słowy, że na scenie pojawił się wreszcie człowiek, który przez stworzoną aktorskimi środkami postać ma do przekazania coś ważnego o świecie i nas samych. Cóż, w dobie teatru, który opisany został w samym tekście monodramu, „brak umiejętności jako manifestacja osobowości” to rzeczywiście może zdumiewać. Dwie dekady nudnej jak wystygłe flaki z olejem „postdramatyczności” zrobiły snadź swoje. Trudno było jednak przypuszczać, że pojęcie teatralnej postaci, beztrosko wywalone do teatralnego lamusa i złożone tam obok teatralnej kurtyny – wzbudzi zdumienie i podziw u twórcy wywodzącego się z kraju, który zafundował sobie, a potem i nam tę teatralną rewolucję. Zaprawdę miał rację Erwin Axer pisząc, że starocie teatralne muszą się porządnie zestarzeć, by nagle uznawano je za odkrycia i nowość. Tym oto sposobem – zapewne niechcący – płocki teatr znalazł się w szpicy awangardy, a Zbigniew Cieślar znalazł się w czołówce artystycznego postępu.

Doprawdy dziwny jest ten świat.

12-09-2014

galeria zdjęć Dzisiaj ani Hamleta..., reż. Marek Mokrowiecki, Teatr Dramatyczny w Płocku Dzisiaj ani Hamleta..., reż. Marek Mokrowiecki, Teatr Dramatyczny w Płocku Dzisiaj ani Hamleta..., reż. Marek Mokrowiecki, Teatr Dramatyczny w Płocku Dzisiaj ani Hamleta..., reż. Marek Mokrowiecki, Teatr Dramatyczny w Płocku ZOBACZ WIĘCEJ
 

Teatr Dramatyczny im. Jerzego Szaniawskiego w Płocku
Rainer Lewandowski
Dzisiaj ani Hamleta…
przekład: Zbigniew Cieślar
reżyseria: Marek Mokrowiecki
scenografia: Marian Fiszer
opracowanie muzyczne: Krzysztof Wierzbicki
obsada: Zbigniew Cieślar
premiera: 05.09.2014

skomentuj

Aby potwierdzić, że nie jesteś robotem, wpisz wynik działania:
dwa plus trzy jako liczbę:
komentarze (56)
  • Użytkownik niezalogowany apex
    apex 2024-07-22   06:12:56
    Cytuj

    I played online casino on Apex Gaming 88 and won some great prizes. Highly recommend for a thrilling experience!

  • Użytkownik niezalogowany lotusidofficial
    lotusidofficial 2024-07-11   11:40:09
    Cytuj

    "Experience top-tier online betting with a Lotus 365 ID. Access numerous live events, safe payment modes, and fast withdrawals. Get your ID today!"

  • Użytkownik niezalogowany Primo
    Primo 2024-07-02   08:29:58
    Cytuj

    I played online casino on Primogaming88 and won some great prizes. Highly recommend for a thrilling experience!

  • Użytkownik niezalogowany brightideas123
    brightideas123 2024-06-27   05:38:35
    Cytuj

    I have finished reading the blog post on traditional online casino games, and I am truly amazed by Apex Gaming 88! The accurate explanations of slot games, color games, baccarat, poker, live dealer games, and esports games were precise.

  • Użytkownik niezalogowany GamereviewerChannel
    GamereviewerChannel 2024-06-26   07:33:51
    Cytuj

    "Thanks for the great blog post and game recommendations! I'm intrigued by PRIMOGAMING 88 for its engaging storyline, APEX88 GAMING for the competitive gameplay, and ATLANTIS88 GAMING for the mysterious adventures."

  • Użytkownik niezalogowany fds
    fds 2024-06-24   11:16:47
    Cytuj

    Your blog taught me a lot, and to have more interesting experiences, you can learn about past video games moto x3m. Playing with you in the past would be much awaited!

  • Użytkownik niezalogowany Maahdev Book
    Maahdev Book 2024-06-18   17:37:10
    Cytuj

    Get your Mahadev Book ID and dive into a world of secure online betting. From cricket to casino games, Mahadev Book offers a wide range of options. Join now and experience the best in betting.

  • Użytkownik niezalogowany 마닐라 유흥
    마닐라 유흥 2024-06-10   10:35:54
    Cytuj

    Are you ready to dive into the vibrant world of Philippines nightlife? Click here for more: ->-> 마닐라 유흥.COM

  • Użytkownik niezalogowany gfriders
    gfriders 2024-05-31   04:14:55
    Cytuj

    Looking for the best Mumbai call girl Number? Look no further! We have the most reliable and trustworthy Mumbai Call Girl Numbers for your convenience. Our services are safe, discreet, and secure. Get in touch with us today to book a call girl of your choice.

  • Użytkownik niezalogowany AccurateOnlineCasinoReviews2024
  • Użytkownik niezalogowany casinoplus
    casinoplus 2024-05-24   05:37:33
    Cytuj

    This webpage provides such unique and fascinating insights.casinoplus

  • Użytkownik niezalogowany jili slot
    jili slot 2024-05-20   10:13:50
    Cytuj

    Please continue with the excellent work!jili online game

  • Użytkownik niezalogowany jili slot
    jili slot 2024-05-20   10:13:50
    Cytuj

    Please continue with the excellent work!jili online game

  • Użytkownik niezalogowany soniya singhania
    soniya singhania 2024-04-30   11:42:05
    Cytuj

    We do not charge for the entire night when you've only enjoyed only a few hours, so Naraina Call Girl Service have a particular classification of rates and prices. You can also customize your companionship by choosing various services from different categories. Naraina escorts service escorts agency offers the most affordable escort services in Naraina escorts service, so take advantage of it today. You can learn the details about our company by contacting us Whatsapp escorts number and escorts Agency Service.

  • Użytkownik niezalogowany faraz
    faraz 2024-03-26   18:39:58
    Cytuj

    Kindly keep us informed in this manner. I appreciate you sharing. teer results online PayPal fee calculator

  • Użytkownik niezalogowany sarah
    sarah 2024-03-26   18:39:09
    Cytuj

    I appreciate you giving us this useful information. 192-168-0-1

  • Użytkownik niezalogowany <a href=teer results online" src="https://teatralny.pl/images/unknownPerson.gif">
    teer results online 2024-03-26   18:37:30
    teer results online', 67751); return false;">Cytuj

    It is a really good and useful bit of information. transmitter

  • Użytkownik niezalogowany SAFETOTO
    SAFETOTO 2024-02-22   04:37:58
    Cytuj

    Say goodbye to your 9-5 job! Learn how to make a fortune from home register here: 바카라 검증

  • Użytkownik niezalogowany cat game
    cat game 2024-01-12   04:07:57
    Cytuj

    I will also introduce you to the online community in addition to the information that is offered here. This is a pretty excellent list of the games that I've played, which includes examples of some of my all-time favorites as well as those that are the most well-known. There is another topic. The many games that I am confident you will enjoy. trap the cat

  • Użytkownik niezalogowany online slots
    online slots 2023-12-14   10:04:27
    Cytuj

    Ang galing ng iyong trabaho, pinapahalagahan kita at naghihintay ako ng mas marami pang nakakaalam na mga post. Maraming salamat sa pagpapamahagi ng magandang kaalaman sa amin. Tongits online Game

  • Użytkownik niezalogowany blackjack online
    blackjack online 2023-12-02   06:24:58
    Cytuj

    I found this post very interesting and informative. Thank you for sharing your special thoughts with us. My site: 6 deck blackjack online

  • Użytkownik niezalogowany James Song
    James Song 2023-11-29   17:00:03
    Cytuj

    This is really very nice blog and so informative Sydney Tiler

  • Użytkownik niezalogowany James Song
    James Song 2023-11-29   16:59:45
    Cytuj

    Good to know about this! tilers wollongong Warilla

  • Użytkownik niezalogowany James Song
    James Song 2023-11-29   16:59:09
    Cytuj

    Thats what I was looking for! adelaide air conditioning

  • Użytkownik niezalogowany James Song
    James Song 2023-11-29   16:58:31
    Cytuj

    Such a great post! Landscaping Henley Beach

  • Użytkownik niezalogowany James Song
    James Song 2023-11-29   16:58:10
    Cytuj

    This is awesome! Nice share. Best Cymbals on a Budget

  • Użytkownik niezalogowany James Song
    James Song 2023-11-29   16:57:49
    Cytuj

    Nice article, waiting for your another Canberra landscapers

  • Użytkownik niezalogowany James Song
    James Song 2023-11-29   16:57:34
    Cytuj

    Really nice article and helpful me Canberra landscapers

  • Użytkownik niezalogowany James Song
    James Song 2023-11-29   16:57:00
    Cytuj

    Great Post! I learned a lot from this, Thank you! Canberra landscapers

  • Użytkownik niezalogowany James Song
    James Song 2023-11-29   16:56:47
    Cytuj

    I thik this is very helpfull post Canberra landscapers

  • Użytkownik niezalogowany James Song
    James Song 2023-11-29   16:56:33
    Cytuj

    Thanks for letting us know. Tiler Adelaide

  • Użytkownik niezalogowany James Song
    James Song 2023-11-29   16:56:14
    Cytuj

    Please keep up the good work! drum lessons adelaide

  • Użytkownik niezalogowany James Song
    James Song 2023-11-29   16:55:52
    Cytuj

    Very informative content. Thanks. tow truck wollongong

  • Użytkownik niezalogowany James Song
    James Song 2023-11-29   16:55:36
    Cytuj

    What a great piece of article! seo adelaide

  • Użytkownik niezalogowany James Song
    James Song 2023-11-29   16:55:21
    Cytuj

    You presented your ideas and thoughts really well on the paper. adelaide electrician

  • Użytkownik niezalogowany James Song
    James Song 2023-11-29   16:55:08
    Cytuj

    Many many thanks to you! Cleaning Services Adelaide

  • Użytkownik niezalogowany James Song
    James Song 2023-11-29   16:54:42
    Cytuj

    It's so kind of you! Solar Panels Adelaide

  • Użytkownik niezalogowany James Song
    James Song 2023-11-29   16:53:42
    Cytuj

    Thanks for sharing! Sliding Doors Adelaide

  • Użytkownik niezalogowany James Song
    James Song 2023-11-29   16:53:29
    Cytuj

    Many thanks for sharing this! Adelaide Coolroom Hire

  • Użytkownik niezalogowany James Song
    James Song 2023-11-29   16:53:16
    Cytuj

    I am really impressed with your writing style. Keep it up! Landscapers Canberra

  • Użytkownik niezalogowany James Song
    James Song 2023-11-29   16:52:57
    Cytuj

    To be honest, I generally don’t read. But, this article caught my attention.digital marketing adelaide

  • Użytkownik niezalogowany James Song
    James Song 2023-11-29   16:52:38
    Cytuj

    Very informative post! tiler melbourne

  • Użytkownik niezalogowany James Song
    James Song 2023-11-29   16:52:24
    Cytuj

    Very useful and informative post! Tiling Townsville

  • Użytkownik niezalogowany James Song
    James Song 2023-11-29   16:52:09
    Cytuj

    I visited Your blog and got a massive number of informative articles. I read many articles carefully and got the information that I had been looking for for a long time. Hope you will write such a helpful article in future. Thanks for writing.Tilers in Hobart

  • Użytkownik niezalogowany James Song
    James Song 2023-11-29   16:51:55
    Cytuj

    Thanks for sharing this to public! Adelaide Landscaping

  • Użytkownik niezalogowany James Song
    James Song 2023-11-29   16:51:34
    Cytuj

    Excellent post! Concreters in Wollongong

  • Użytkownik niezalogowany James Song
    James Song 2023-11-29   16:51:10
    Cytuj

    Thanks for letting us know! Tiler Wollongong

  • Użytkownik niezalogowany James Song
    James Song 2023-11-29   16:50:43
    Cytuj

    Thanks for sharing! Tiler Adelaide

  • Użytkownik niezalogowany James Song
    James Song 2023-11-29   16:48:51
    Cytuj

    Actually, it's pretty good to see! Tiler Adelaide

  • Użytkownik niezalogowany Belinda
    Belinda 2023-11-17   11:11:52
    Cytuj

    I read some of your work on this website, and I found it to be quite interesting and well-written retro bowl.

  • Użytkownik niezalogowany Mitch
    Mitch 2023-11-08   22:53:03
    Cytuj

    This act deserves a Standing Ovation! Mitch from Pasadena

  • Użytkownik niezalogowany Ainz
    Ainz 2023-08-23   07:38:36
    Cytuj

    This captivating description vividly captures the essence of the Płock theater's ambiance and the significance of the curtain. | best drywall contractor in lubbock

  • Użytkownik niezalogowany Kit
    Kit 2023-08-01   04:31:18
    Cytuj
  • Użytkownik niezalogowany CJ
    CJ 2023-08-01   04:30:12
    Cytuj

    Avant-garde involuntarily? | Lewisville Concrete Contractors

  • Użytkownik niezalogowany Annarose
    Annarose 2023-07-20   09:06:46
    Cytuj

    This is a really helpful post. Thank you very much for sharing it for me and everyone to know. Play game Waffle wordle online free.

  • Użytkownik niezalogowany Viola
    Viola 2022-05-11   13:58:36
    Cytuj

    bardzo przemyślana recenzja