AKCEPTUJĘ
  • Strona używa plików cookies, korzystanie z niej oznacza, że pliki te zostaną zamieszczone na Twoim urządzeniu. więcej »

Ślepy tor, czyli quo vadis Europo?

Ślepy tor, reż. Marek Weiss, Teatr Wielki – Opera Narodowa, Warszawa
fot. Krzysztof Bieliński  

Premiera opery współczesnego kompozytora na scenie Teatru Wielkiego – Opery Narodowej to rzadki przypadek. Ślepy tor Krzysztofa Meyera został tu wystawiony z okazji przypadających w tym roku osiemdziesiątych urodzin kompozytora. To druga opera tego twórcy, napisana kilka dekad po pierwszej – Cyberiadzie według Lema, wystawionej przez teatry w Wuppertalu i w Poznaniu.

Ślepy tor nie został napisany, jak to zwykle bywa, „do libretta” – powstawało ono bowiem równocześnie z muzyką. Antoni Libera pisał swój tekst w ścisłej współpracy z kompozytorem, jest to więc właściwie „dzieło wspólne”. Muzyka jest z librettem świetnie zharmonizowana pod względem formy, dramaturgii i wyrazu.

Dzieło utrzymane w klimacie teatru absurdu podejmuje ważne kwestie współczesności, i na szczęście czyni to z humorem. Całość składa się z trzech zwięzłych aktów, skonstruowanych – jak wyznaje kompozytor – według modelu, który zastosował także w innym ze swoich utworów: każda z części rozpoczyna się tak samo, lecz później podąża odmienną drogą. Tutaj jest podobnie – w każdym z aktów grupa podróżnych oczekuje na małej stacyjce (gdzieś w środku Europy) na lokalny pociąg, który ma ich zawieźć do Berna, bo stamtąd dopiero mają połączenie do jednej ze stolic europejskich. Pociąg niestety się spóźnia, więc ich jedyną szansą staje się ekspres, który będzie tędy przejeżdżał za kilka minut, i to wprost do celu ich podróży – tyle że tutaj planowo się nie zatrzymuje. Podróżni nalegają więc na Zawiadowcę, żeby pod jakimkolwiek pretekstem zatrzymał ekspres choć na chwilę, ten zaś oczywiście odmawia. Ostatnią ich nadzieją staje się odkryty przez Zawiadowcę (Krzysztof Szumański) Samobójca (Stanisław Kuflyuk), który przykuł się do torów kajdankami (motyw? – najpoważniejszy – rozczarowanie życiem). Zawiadowca musi więc zatrzymać ekspres, by uwolnić nieszczęśnika. Podróżni skwapliwie z tego korzystają.

Taka jest sytuacja w I akcie, w którym na kongres do Paryża, gdzie będzie ogłoszona flaga Ziemi, udaje się grupa Modernistów wraz z nadętym Profesorem (Robert Gierlach), który ma tam wygłosić wykład. Podobnie jest w II akcie, w którym Konserwatyści, wśród nich grupa Zakonnic i Duchownych wraz z Generałem Zakonu (również Robert Gierlach), wybierają się do Rzymu na Dni Świętości. Scena przedstawia na zmianę poczekalnię lub widok torów kolejowych. Dobrym posunięciem było dodanie tajemniczej postaci Oczekującej (Anna Staszak) – przez cały spektakl milcząca stara kobieta siedzi na ławce na peronie, robiąc na drutach. Odgadujemy, że jest zwiastunką śmierci.  

III akt, choć zaczyna się podobnie, przebiega inaczej – tutaj podróżujące grupy to Feministki oraz Barbarzyńcy-Terroryści wybierający się z niezbyt szlachetnymi zamiarami do Berlina. Pozostawiony przez nich na wielkiej szybie poczekalni wulgarny napis po rosyjsku – to chyba jednak przesadne pokazywanie palcem źródeł zła; miało to też być zapewne nawiązanie do obecnej sytuacji na Wschodzie. Tutaj od samego początku Terroryści próbują zabarykadować tory, jednak, odkrywszy Samobójcę, uznają, że już nie muszą się trudzić. W zakończeniu aktu Samobójca, któremu udaje się uciec spod nadzoru Zawiadowcy, rzuca się pod pociąg. Zawiadowca, próbując go powstrzymać, ginie razem z nim. Nie, nie zdradzam puenty – jest jeszcze Epilog. Uff, oddychamy z ulgą – bo okazuje się, że to było tylko przestawienie, teraz aktorzy, cali i zdrowi, są już w garderobie i w zabawnych dialogach komentują spektakl, nie oszczędzając muzyki ani kompozytora. Zaraz wrócą do domu. Nieoczekiwany finał zmienia jednak wszystko. Nie ma go zresztą w drukowanym libretcie, więc to zapewne pomysł reżysera, Marka Weissa, który w ten sposób doprowadził całą historię (czy raczej sekwencję trzech historii) do kulminacji, a przy tym miał spory wpływ również na sam tekst.

Krzysztof Meyer operuje językiem muzycznym czerpiącym z różnych dwudziestowiecznych nurtów. Jego muzyka ma zawsze klarowną formę i przekonującą dramaturgię, zaciekawia grą barw, brzmień, rejestrów i atrakcyjnymi detalami. Mam wrażenie, że tutaj, w operze, sprawdza się jeszcze lepiej niż w utworach czysto instrumentalnych – śledzimy jej bieg w powiązaniu z akcją sceniczną, którą wyraziście podkreśla. Miejscami autor zabawnie używa cytatów z dzieł klasycznych – Beethovena czy Ravela.

Same partie wokalne nie są tradycyjnym śpiewem, raczej melorecytacją czy rodzajem sprechgesangu, całkowicie podporządkowanym tekstowi. Do klasycznego śpiewu operowego nawiązują takie epizody jak monolog Profesora czy duet miłosny Ekologa i jego Partnera (Rafał Żurek i Bartłomiej Misiuda). Całe dzieło dałoby się określić jako swego rodzaju „operę komiczną”, choć z tragicznym finałem, stawiającą całkiem poważne pytania. To one są najważniejsze – którą z dróg wybierzesz, Europo?

Realistyczna wizja sceniczna jako tło surrealistycznej akcji dobrze koresponduje z atmosferą samego dzieła. Trzeba podkreślić, że wszyscy soliści stanęli na wysokości zadania, niełatwego zwłaszcza od strony wokalnej – większość ich kwestii to sceny zespołowe, oparte na silnie dysonansowych współbrzmieniach, oraz dialogi. Soliści, oprócz odtwórców głównych ról – Samobójcy i Zawiadowcy – wcielali się w każdym z aktów w inną postać. Wszystkie kreacje należy określić jako bardzo udane. Godna pochwały u wszystkich jest też nienaganna dykcja, co na tej scenie nie jest regułą. Łukasz Borowicz bardzo starannie przygotował utwór z solistami i z orkiestrą, a także pewną ręką je poprowadził, osiągając świetny efekt.

Realizacja Ślepego toru była dla mnie, podobnie jak samo dzieło, bardzo przekonująca. Mam nadzieję, że utwór Meyera-Libery nie okaże się efemerydą, bo w pełni zasługuje na trwałe miejsce we współczesnym repertuarze operowym.

29-11-2023

Teatr Wielki – Opera Narodowa, Warszawa
Krzysztof Meyer
Ślepy tor
libretto: Antoni Libera
kierownictwo muzyczne: Łukasz Borowicz
reżyseria: Marek Weiss
choreografia i współpraca reżyserska: Izadora Weiss
scenografia: Jagna Janicka
kostiumy, charakteryzacja: Anna Adamek
reżyseria świateł: Bogumił Palewicz
projekcja video: Kasper Fertacz
obsada: Stanisław Kuflyuk, Krzysztof Szumański, Robert Gierlach, Anna Bernacka, Elwira Janasik, Mateusz Zajdel, Rafał Żurek, Bartłomiej Misiuda, Bożena Bujnicka, Magdalena Pluta, Magdalena Stefaniak, Zuzanna Nalewajek, Anna Staszak
oraz Orkiestra Teatru Wielkiego – Opery Narodowej
prapremiera: 14.10.2023

galeria zdjęć Ślepy tor, reż. Marek Weiss, Teatr Wielki – Opera Narodowa, Warszawa Ślepy tor, reż. Marek Weiss, Teatr Wielki – Opera Narodowa, Warszawa Ślepy tor, reż. Marek Weiss, Teatr Wielki – Opera Narodowa, Warszawa Ślepy tor, reż. Marek Weiss, Teatr Wielki – Opera Narodowa, Warszawa ZOBACZ WIĘCEJ
 

skomentuj

Aby potwierdzić, że nie jesteś robotem, wpisz wynik działania:
trzy plus dziesięć jako liczbę:
komentarze (11)
  • Użytkownik niezalogowany SafeToto
    SafeToto 2024-02-18   17:40:20
    Cytuj
  • Użytkownik niezalogowany valentine's day jewelry promotion
    valentine's day jewelry promotion 2024-01-05   05:02:46
    Cytuj

    Fantastic blog! It's very informative. Thanks for spreading knowledge. Find my website at: valentines jewelry sales valentine day jewelry ideas

  • Użytkownik niezalogowany Casino Plus
    Casino Plus 2024-01-05   04:44:28
    Cytuj

    Napakahusay ng blog! Napakaraming impormasyon. Salamat sa pagbabahagi. Ang aking webpage ay: gamezone duo fu duo cai

  • Użytkownik niezalogowany ok bet
    ok bet 2024-01-03   05:37:01
    Cytuj

    It is really a great and helpful piece of information. I am satisfied that you simply shared this useful information with us. Please stay us up to date like this. Thanks for sharing My Site: slot machine casino online

  • Użytkownik niezalogowany colorgame
    colorgame 2023-12-15   08:29:57
    Cytuj

    I'm impressed with the quality of your work and thankful for it. Hoping to see more educational posts soon. Thanks for the valuable information you share. Color Dice Game Dice Color Game

  • Użytkownik niezalogowany italojewelry
    italojewelry 2023-12-15   07:49:33
    Cytuj

    Your work is outstanding, and I'm grateful for it. Looking forward to more enlightening posts. Thanks for imparting valuable knowledge to us. Christmas jewelry sales Christmas Ring sale

  • Użytkownik niezalogowany Casino Plus
    Casino Plus 2023-12-15   07:17:29
    Cytuj

    Magaling ang iyong gawa at nagpapasalamat ako sa iyo, inaasahan ko ang mas marami pang impormatibong mga post. Salamat sa pag-share ng mahalagang impormasyon. Color Game Perya Color Perya

  • Użytkownik niezalogowany Sila1
    Sila1 2023-12-06   05:57:45
    Cytuj

    Play octordle with friends. Surely she will not be able to take her eyes off. It is an upgraded version of Wordle game. Puzzle games are not easy. But use your wits to overcome it octordle game

  • Użytkownik niezalogowany Travis Head
    Travis Head 2023-12-04   12:22:05
    Cytuj

    Thanks for spreading this knowledge to us. I also write some words about Industrial grinding material must visit my page.

  • Użytkownik niezalogowany blackjack online
    blackjack online 2023-12-02   06:22:25
    Cytuj

    Excellent to the point article and news.. Well appreciated, My sites: blackjack online

  • Użytkownik niezalogowany SPORTS BETTING
    SPORTS BETTING 2023-12-01   04:16:38
    Cytuj

    nice blog! its interesting. thank you for sharing. rugby world cup odds