AKCEPTUJĘ
  • Strona używa plików cookies, korzystanie z niej oznacza, że pliki te zostaną zamieszczone na Twoim urządzeniu. więcej »

Raczej bez szans

Bowie w Warszawie, reż. Jarosław Tumidajski, Akademia Sztuk Teatralnych im. St. Wyspiańskiego w Krakowie Filia we Wrocławiu
Doktor nauk humanistycznych, krytyk teatralny, członek redakcji portalu „Teatralny.pl”. Pisze dla „Teatru”, kwartalnika „nietak!t”, internetowego czasopisma „Performer” i „Dialogu”. Współautor e-booka Offologia dla opornych. Współorganizuje Festiwal Niezależnej Kultury Białoruskiej we Wrocławiu.
A A A
fot. Rafał Skwarek  

Pamiętam, jak kilka lat temu miałem okazję w przeciągu tygodnia obejrzeć dwa spektakle inspirowane powieściami Doroty Masłowskiej. Jeden z nich oparty był na Wojnie polsko-ruskiej pod flagą biało-czerwoną, a drugi przenosił na deski teatralne świeżo wydaną powieść Inni ludzie. Ten zbieg okoliczności skłonił mnie do kilku refleksji. Jedna była banalna, gdyż po raz kolejny uświadomiłem sobie, jak szybko ten czas mija. Okazało się, że od słynnego debiutu młodziutkiej wówczas autorki minęło szesnaście (!) lat. Kolejna refleksja wynikała z takiego oto eksperymentu myślowego: gdybym nie znał chronologii bibliograficznej i musiałbym po usłyszeniu tych tekstów ze sceny zgadywać, która z powieści jest dziełem utalentowanej dziewiętnastolatki, a którą napisała doświadczona i dojrzała warsztatowo autorka, miałbym poważny problem. Co więcej, prawdopodobnie popełniłbym błąd. A to już o czymś świadczy.

Chociażby o tym, że nie każda wspaniale zapowiadająca się kariera, zwłaszcza literacka, potrafi później udźwignąć ciężar wysokich oczekiwań i zadowolić rozpalone apetyty admiratorów. Z drugiej strony, gdy coś już przyciągnie uwagę, zdobędzie jakąś rozpoznawalność, stworzy jakąś „markę”, jeszcze długo będzie cieszyć się sporym kredytem zaufania. Aż ten kredyt, jak to kredyt, zacznie się wyczerpywać.

Dla mnie przykrym świadectwem zbliżającego się „bankructwa” Masłowskiej byli już Inni ludzie. Nadal nie jestem w stanie zrozumieć, cóż tak wyjątkowego i ważnego znalazło w tym dziele tak wielu twórców teatralnych. Bowie w Warszawie oraz moje próby wsłuchiwania się w to, co z tym tekstem zrobili studenci i studentki wrocławskiej filii Akademii Sztuk Teatralnych pod reżyserskim kierownictwem Jarosława Tumidajskiego, miały posmak wezwania od komornika. Piszę o próbach wsłuchiwania się, bo jakoś szło mi to nadzwyczaj opornie. Ujmując rzecz dosadnie, bo i język Masłowskiej od dosadności nie stroni, po kilku minutach skupienia w mojej głowie raz za razem zapalał się wielki czerwony neon z pytaniem: Co oni (czyli grane przez studentki i studentów postacie) do jasnej cholery, pieprzą?

Bo pieprzą przez cały czas. Przedstawienie jest okrutnie przegadane. Trwa niemalże trzy godziny, podczas których cały czas ktoś coś opowiada, jak gdyby prawdziwym zagrożeniem wykreowanego świata przestawionego był nie Dusiciel z Mokotowa, lecz szerząca się epidemia wielomówności. Plutonowy Wojciech Krętek nie potrafi spać i wystukuje w nocy na maszynie ni to dziennik, ni to raport, ni to kryminał, ni to moralizatorską powieść obyczajową, bo coś go „dręczy, swędzi i domaga się wypowiedzenia”. Dyrektor Księgarni majaczy o nijakim Wojciechu Krempińskim, który bezczelnie plagiatuje go, „zmieniając tylko każde jedno słowo na inne”. Pan Kozełko snuje wizje domu, który wybuduje za „piniążki” z hodowli pieczarek. Zawieszona między światami sprzątaczka pani Nastka zaprasza nas na wycieczki do własnej młodości, która, jak się wydaje, składała się z samych następujących po sobie awantur z mężem alkoholikiem i objawień Najświętszej Panienki. Dwie siostry trzecią dekadę ustalają, która z nich niosła przez połowę zrujnowanej wojną Warszawy nachtkastlik...

Jedynie wydalona ze studium nauczycielskiego Regina („stworzenie lat około dwudziestu”) – jak się wydaje, bo trudno to stwierdzić z pewnością, główna bohaterka tej sztuki – mówi nieco mniej. Może dlatego, że stara się swój młodzieńczy bunt i niezgodę („Chcę żyć! A nie wiecznie życie udawać, ogrywać pod dyktando scenariusz tandetnego obrazu”) stara się przełożyć (z marnym skutkiem) na działanie albo jego brak. Małomówna jest też dlatego, jak tłumaczy w jednym z wywiadów Masłowska, że „nie ma w sobie słów, które nazwałyby jej seksualność, a co za tym idzie, tożsamość”.

Sceny w Bowie w Warszawie następują po sobie dość chaotycznie. Mnożą się retrospekcje, wspomnienia, fantazje, marzenia senne i na jawie, halucynacje oraz inne przeskoki w czasie i przestrzeni, tak samo jak przerysowane, papierowe postacie, które autorka umieszcza w równie karykaturalno-komiksowych latach siedemdziesiątych. Mnożą się wreszcie wątki: patriarchat, drwiny z mód literackich, nabijanie się z polskiej ksenofobii, wątek lesbijski, bagaż powojenny... tylko że wszystko to takie powierzchowne, przewidywalne, wtórne. Jak gdyby autorka odhaczała kolejne pozycje z listy popularnych tematów. Tymczasem pewne sposoby ogrywania stereotypów same zdążyły już skostnieć w takie loci communes, które podmieniają myślenie radością łatwego rozpoznawania.

Zostaje więc wrażenie, że sensu w tym wszystkim tyle, co samego Davida Bowiego. Miejska legenda o tym, jak wracając z Moskwy, kultowy piosenkarz wysiadł z pociągu w Warszawie, służy tu zaledwie za przynętę. Bowie pojawia się w prologu, żeby „przepaść w ciemnościach dworca”... i powrócić dopiero na sam koniec, by sceną ścigania go przez korowód postaci dało się jakoś zaokrąglić tę opowieść. Ścigają autora Let’s dance, ponieważ dzięki podanemu w radiu rysopisowi rozpoznają w nim wspomnianego wyżej Dusiciela z Mokotowa.

Fabuła to jedno. Nigdy zresztą nie była mocną stroną Masłowskiej. Dziwi i uwiera natomiast to, że raz za razem autorkę zawodzi charakterystyczne dla niej wyczucie języka. Gdzie jest ostrość i lakoniczność, którą znamy z Między nami dobrze jest? Gdzie błyskotliwa dosadność Dwóch biednych Rumunów mówiących po polsku? Zamiast spodziewanej lingwistycznej uczty dostajemy jakąś przeterminowaną rację żywnościową. Na jeden trafiony żart przypada tuzin takich, co wywołują zaledwie wzruszenie ramion. Najgorsze, że Masłowska zaczyna te nieudane żarty jakby „tłumaczyć”, rozwijać, powtarzać, coraz bardziej pogrążając się w pustosłowiu.

Rozpisuje się tak bardzo o tym tekście, ponieważ, po pierwsze, zdominował on całą inscenizację. Nawet scenografia przygotowana przez Mirka Kaczmarka wydaje się być materializacją didaskaliów: „To jedno pomieszczenie, w którym upchnięto wiele pomieszczeń. Widać obrysy skumulowanego tu życiowego nadmiaru. Wózków dziecięcych, hulajnóg, paprotek, kryształów [...] Spiętrzenia i kontaminacje kształtów, z których nocą rodzą się potwory”. Po drugie, tekst sztuki zaważył na odbiorze spektaklu. Mogło być inaczej, gdyby Tumidajski zdecydował się zrobić go trochę wbrew Masłowskiej albo, pozostając jej wiernym, poszedł raczej w klimaty oniryczno-surrealistyczne i zaczął nadrabiać stroną wizualną. Zamiast tego otrzymujemy średnio strawny kabaret. Trzygodzinny średnio strawny kabaret, co wzbudza tym większą moją wewnętrzną niezgodę, że mowa tu o przedstawieniu dyplomowym. Nie wiem, być może to rodzaj naiwnego idealizmu, ale uważam, że młodych artystów i artystki uczyć należy takiej oto prostej rzeczy – zanim zacznie się z widzem rozmawiać, przedstawiając mu coś, warto przemyśleć dziesięć razy, o czym to jest, dlaczego, i dlaczego właśnie teraz. Podejście: „róbmy Masłowską, bo przecież to Masłowska”, wydaje się zrozumiałe, ale we mnie budzi wiele wątpliwości.

I skoro już jesteśmy przy młodych aktorkach i aktorach, nie po raz pierwszy jest ich mi nieco żal. Skradziono im szansę zmierzenia się z czymś rzeczywiście istotnym i wymagającym, zbudowania wielowymiarowych postaci prezentujących różne odcienie ich talentu. Nie dano im okazji do zagrania na niuansach i w różnych rejestrach emocjonalnych. Nie stworzono i nie zaproponowano wreszcie wykazania się wrażliwością na sztukę podtekstu i kontekstu. Żal tym bardziej, że było widać, że potrafią więcej, znacznie więcej. Daniel Kaczmarczyk, Aleksandra Kasperek, Julita Koper, Filip Łannik, Julia Nawrocka, Igor Paszczyk, Zuzanna Repelowicz, Zofia Wardacka, Dominika Zachoszcz – to dobry rok. Są charyzmatyczni, naprawdę różni. Pierwszy raz chyba miałem wrażenie, że przed widownią stoi gotowy zespół któregoś z teatrów. Kto wie, być może wśród nich jest ni mniej, ni więcej, tylko „Bowie polskiego teatru”? Ale o tym dowiemy się po latach i bez wypraw do Warszawy raczej się nie obejdzie.

21-02-2024

Akademia Sztuk Teatralnych im. St. Wyspiańskiego w Krakowie Filia we Wrocławiu
Bowie w Warszawie
na podstawie książki Doroty Masłowskiej
reżyseria: Jarosław Tumidajski
scenografia, kostiumy, światło: Mirek Kaczmarek
muzyka: Dobrawa Czocher
kompozycja piosenek: Urszula Borkowska
konsultacje wokalne: Emose Katarzyna Uhunmwangho, Rafał Karasiewicz
konsultacje choreograficzne: Bożena Klimczak
obsada: Daniel Kaczmarczyk, Aleksandra Kasperek, Julita Koper, Filip Łannik, Julia Nawrocka, Igor Paszczyk, Zuzanna Repelowicz, Zofia Wardacka, Dominika Zachoszcz
premiera: 12.01.2024

galeria zdjęć Bowie w Warszawie, reż. Jarosław Tumidajski, Akademia Sztuk Teatralnych im. St. Wyspiańskiego w Krakowie Filia we Wrocławiu Bowie w Warszawie, reż. Jarosław Tumidajski, Akademia Sztuk Teatralnych im. St. Wyspiańskiego w Krakowie Filia we Wrocławiu Bowie w Warszawie, reż. Jarosław Tumidajski, Akademia Sztuk Teatralnych im. St. Wyspiańskiego w Krakowie Filia we Wrocławiu Bowie w Warszawie, reż. Jarosław Tumidajski, Akademia Sztuk Teatralnych im. St. Wyspiańskiego w Krakowie Filia we Wrocławiu ZOBACZ WIĘCEJ
 

skomentuj

Aby potwierdzić, że nie jesteś robotem, wpisz wynik działania:
siedem minus cztery jako liczbę:
komentarze (18)
  • Użytkownik niezalogowany Male Enhancement
    Male Enhancement 2024-04-20   20:20:50
    Cytuj

    I finally found great post here.I will get back here. I just added your blog to my bookmark sites. thanks.Quality posts . Buy best male enhancement pills

  • Użytkownik niezalogowany SAFETOTO
    SAFETOTO 2024-03-22   05:28:46
    Cytuj

    It's a game. Five dollars is free. Try it It's not an easy game ->-> 카지노 검증업체 .COM

  • Użytkownik niezalogowany seoo
    seoo 2024-03-17   17:35:32
    Cytuj

    I know your expertise on this. I must say we should have an online discussion on this. Writing only comments will close the discussion straight away! And will restrict the benefits from this information.I can see that you are an expert at your field! I am launching a website soon, and your information will be very useful for me.. Thanks for all your help and wishing you all the success in your business.Great write-up, I am a big believer in commenting on blogs to inform the blog writers know that they’ve added something worthwhile to the world wide web!..I havent any word to appreciate this post.....Really i am impressed from this post....the person who create this post it was a great human..thanks for shared this with us. eintracht frankfurt gegen bayern

  • Użytkownik niezalogowany seoo
    seoo 2024-03-17   17:34:42
    Cytuj

    You made such an interesting piece to read, giving every subject enlightenment for us to gain knowledge. Thanks for sharing the such information with us to read this...This is my first visit to your web journal! We are a group of volunteers and new activities in the same specialty. Website gave us helpful data to work.I like your post. It is good to see you verbalize from the heart and clarity on this important subject can be easily observed...Wow, What a Excellent post. I really found this to much informatics. It is what i was searching for.I would like to suggest you that please keep sharing such type of info.Thanksi never know the use of adobe shadow until i saw this post. thank you for this! this is very helpful. bayern gegen eintracht frankfurt

  • Użytkownik niezalogowany SAFETOTO
    SAFETOTO 2024-03-17   05:53:32
    Cytuj

    It's a game. Five dollars is free. Try it It's not an easy game ->-> 토토사이트.COM

  • Użytkownik niezalogowany seoo
    seoo 2024-03-13   02:18:23
    Cytuj

    We are really grateful for your blog post. You will find a lot of approaches after visiting your post. I was exactly searching for. Thanks for such post and please keep it up. Great work.Really a great addition. I have read this marvelous post. Thanks for sharing information about it. I really like that. Thanks so lot for your convene. KSZ9031RNXIC

  • Użytkownik niezalogowany seo
    seo 2024-03-08   13:02:55
    Cytuj

    I havent any word to appreciate this post.....Really i am impressed from this post....the person who create this post it was a great human..thanks for shared this with us.Hello, this weekend is good for me, since this time i am reading this enormous informative article here at my home. goias x vasco da gama

  • Użytkownik niezalogowany water heater repair Salt Lake City
    water heater repair Salt Lake City 2024-03-07   19:37:52
    Cytuj

    Exceptional! You're truly making a difference! Need water heater repair Salt Lake City? We've got you covered!

  • Użytkownik niezalogowany prehung doors
    prehung doors 2024-03-07   17:52:27
    Cytuj

    Superb. Your expertise shines through. Looking for prehung doors? Check out our collection at Logan Door Shop.

  • Użytkownik niezalogowany SAFETOTO
    SAFETOTO 2024-03-07   05:27:49
    Cytuj

    It's a game. Five dollars is free. Try it It's not an easy game ->-> 카지노사이트 .COM

  • Użytkownik niezalogowany SAFETOTO
    SAFETOTO 2024-03-06   07:56:50
    Cytuj

    It's a game. Five dollars is free. Try it It's not an easy game ->-> 온라인카지노 .COM

  • Użytkownik niezalogowany Safe Toto
    Safe Toto 2024-03-05   19:12:46
    Cytuj

    It's a game. Five dollars is free. Try it It's not an easy game ->-> 온라인카지노 .COM

  • Użytkownik niezalogowany Sprinkler Repair of Garland
    Sprinkler Repair of Garland 2024-03-04   20:24:36
    Cytuj

    Such a charming post. Glad to have come across this blog. Appreciate your sharing! Visit our website Sprinkler Repair of Garland.

  • Użytkownik niezalogowany Safe Toto
    Safe Toto 2024-03-01   15:12:04
    Cytuj

    It's a game. Five dollars is free. Try it It's not an easy game ->-> 카지노사이트 .COM

  • 2024-02-29   05:16:56
    Cytuj

    Agni Yoga India Providing Residential and affordable Best 100, 200 Hour Yoga teacher Training Rishikesh and Advanced 300 Hour Yoga teacher training in india To know more visit us https://agniyogaindia.com

  • Użytkownik niezalogowany min hoo
    min hoo 2024-02-29   04:35:39
    Cytuj

    Thank you for sharing this data. I really enjoy what you've written on your blog loan calculator. You've shared a very useful and entertaining blog post with the public.

  • Użytkownik niezalogowany seo
    seo 2024-02-22   21:56:19
    Cytuj

    This is such a great resource that you are providing and you give it away for free. I love seeing blog that understand the value of providing a quality resource for free.Please continue this great work and I look forward to more of your awesome blog posts.It is a great website.. The Design looks very good.. Keep working like that!. immediate matrix

  • Użytkownik niezalogowany SAFETOTO
    SAFETOTO 2024-02-22   10:41:26
    Cytuj

    Discount 30% when buying computer just register here: 바카라 검증.com